BİN YILLIK BİR GELENEK
Noel’e sayılı günler kala sokaklar, evler ve vitrinler süslenmiş ağaçlar ile dolmaya başlıyor. Günümüzde Noel ağacı, yılbaşı atmosferinin vazgeçilmez bir simgesi haline gelmiş durumda. Ancak bu geleneğin kökeni, sanıldığından çok daha eski ve katmanlı bir tarihe dayanıyor.
PAGAN RİTÜELLERİNDEN HRİSTİYANLIĞA
Ağaçların, özellikle yaprak dökmeyen ağaçların, çok eski dönemlerden beri ritüellerde kullanıldığı biliniyor. Modern Noel ağacının kökenine dair en yaygın anlatım, 8. yüzyıl Almanyası’na uzanıyor.
Rivayete göre İngiliz misyoner Aziz Boniface, MS 723 civarında Almanya’da paganların gök gürültüsü tanrısı Thor (Donar) adına bir meşe ağacında kurban hazırladığını gördü. Boniface’in baltayla ağacı devirdiği, tanrılar tarafından cezalandırılmayınca paganları etkilediği ve yakındaki yaprak dökmeyen ağacı “kutsal” ilan ettiği anlatılır. Bazı kaynaklar ise devrilen meşenin yerinde bir köknar ağacı yetiştiğini aktarır.
“CENNET AĞAÇLARI” VE ELMALAR
Bu hikâye doğru olsun ya da olmasın, yaprak dökmeyen ağaçlar Orta Çağ Almanya’sında Hristiyan ayinlerinin parçası haline geldi. Zamanla “cennet ağaçları” adı verilen bu ağaçlar ortaya çıktı.
Cennet Bahçesi’ni temsil ettiğine inanılan bu ağaçlara elmalar asılıyor, Adem ile Havva’yı simgeleyen bu süslemeler 24 Aralık’ta evlerde sergileniyordu.
IŞIKLI MUMDAN NOEL AĞACINA
-
yüzyılda reformcu Martin Luther’in, yıldızlı gökyüzünden ilham alarak bir ağaca ışıklı mumlar astığı anlatılır. Bu süslemelerle birlikte cennet ağaçları, zamanla Noel ağaçlarına dönüştü.
-
yüzyıla gelindiğinde Noel ağacı, Almanya’da yerleşik bir gelenek haline gelmişti.
İNGİLTERE VE KRALİYET ETKİSİ
Alman göçmenler bu geleneği başta İngiltere olmak üzere Avrupa’ya taşıdı. 1790’larda, Kral George III’ün Alman asıllı eşi Charlotte, Noel için ağaç süsletti.
Ancak geleneğin yaygınlaşmasını sağlayan asıl isimler, Prens Albert ve Kraliçe Victoria oldu. 1848’de bir Londra gazetesinde kraliyet ailesinin süslenmiş Noel ağacı etrafındaki görüntüsü yayımlandı. Bu görsel, Noel ağacını İngiliz evlerinin vazgeçilmezi haline getirdi.
AMERİKA’DA DİRENÇ VE KABULLENİŞ
Alman yerleşimciler Noel ağacını Amerika Birleşik Devletleri’ne taşıdı ancak gelenek başlangıçta benimsenmedi. Püritenler, pagan kökenleri nedeniyle Noel’e karşı çıktı; hatta Massachusetts Körfezi Kolonisi’nde Noel kutlamaları fiilen yasaklandı.
Noel’in ABD’de yaygınlaşması 1820’lerden sonra başladı. 1830’larda ilk Noel ağacının sergilendiği bildiriliyor. 1850’de Godey’s Lady’s Book dergisinin, kraliyet ailesinin Noel ağacı görselini “Amerikalılaştırarak” yayımlaması, geleneğin hızla yayılmasında etkili oldu. 1870’lere gelindiğinde Noel ağacı ABD’de yaygınlaşmıştı.
GERÇEK AĞAÇTAN YAPAY AĞACA
Noel ağaçlarının yaygınlaşması, özellikle Almanya’da ormanlar üzerinde baskı oluşturdu. Bunun üzerine 1880’lerde kaz tüyünden yapay ağaçlar üretilmeye başlandı.
1930’larda ise bir klozet fırçası üreticisinin, elindeki fazla kılları kullanarak yapay ağaç ürettiği iddia edilir. Bu modeller zamanla yerini alüminyum, ardından plastik ağaçlara bıraktı.
GÜNÜMÜZDE NOEL AĞACI
Amerikan Noel Ağacı Derneği’ne göre, 2021 yılında ABD’de sergilenen Noel ağaçlarının yüzde 84’ü yapay, yüzde 16’sı ise canlıydı. Bugün Noel ağacı, dini kökenlerinden bağımsız olarak küresel bir yılbaşı simgesi haline gelmiş durumda.
