Halkın Partisi (HP) Merkez Yürütme Kurulu Üyesi ve Girne Milletvekili Adayı Yusuf Avcıoğlu, Doğu Akdeniz'de denizaltı elektrik ve fiber optik kablo projeleri nedeniyle yaşanan gelişmeleri değerlendirerek, Kıbrıs'ın iki yakası arasında enerji, su ve dijital altyapı alanlarında iş birliği yapılması çağrısında bulundu.
9 Kasım'da Antalya'da düzenlenen COP31'in Yeşil Bölgesi'nde KTMMOB'yi temsilen “Kentleri Yeniden Düşünmek: İklim Değişikliği Çağında Kentsel Planlama ve Enerji Dönüşümü” başlıklı panelde konuştuğunu belirten Avcıoğlu, ada genelinde ortak altyapı planlamasının ekonomik ve çevresel önemine dikkat çekti.
“KABLOLAR YA KÖPRÜ OLUR YA FAY HATTI”
Yunanistan'ın Kıbrıs'a denizaltı elektrik kablosu etütleri için yayımladığı NAVTEX'e Türkiye'nin karşı NAVTEX ile yanıt verdiğini hatırlatan Avcıoğlu, Güney Kıbrıs'ın fiber optik kablo çalışmalarında da benzer bir durum yaşandığını ifade etti.
Altyapı projelerinin taraflar arasında yeni gerilim alanları oluşturmak yerine iş birliğini geliştirmesi gerektiğini savunan Avcıoğlu, şunları söyledi:
“Kablolar ya köprü olur ya fay hattı. Dışlayıcı biçimde tasarlanan projeler gecikiyor, pahalanıyor ve gerilim üretiyor.”
Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile Güney Kıbrıs lideri Nikos Hristodulidis'in COP31 dolayısıyla Antalya'da bulunmasına da değinen Avcıoğlu, bu ortamın diyalog için değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Avcıoğlu, “Tarafların bu fırsatı NAVTEX diliyle değil, işbirliği diliyle değerlendirmesini diliyorum” dedi.
“FİZİKSEL KÖPRÜ VAR, EKSİK OLAN KURUMSAL KÖPRÜ”
Elektrik altyapısına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Avcıoğlu, yaklaşık 2 milyar avroluk Great Sea Interconnector (GSI) projesinin 657 milyon avroluk Avrupa Birliği hibesine rağmen geciktiğini belirtti.
Türkiye ile KKTC arasında planlanan 95 kilometrelik ve 2×400 MW kapasiteli elektrik kablosunun ise Avrupa şebeke planlarına dahil edilmediğini ifade etti.
Avcıoğlu, Güney Kıbrıs'ta yenilenebilir enerji üretiminin bir bölümünün şebeke kapasitesi nedeniyle kullanılamadığını, Kuzey Kıbrıs'ta ise elektrik üretiminde büyük ölçüde fuel-oil ve dizel kullanıldığını söyledi.
Güney Kıbrıs'ın 2026 yılının ilk beş ayında güneş enerjisi üretim potansiyelinin yüzde 65'inden fazlasını kısıtlamak zorunda kaldığını öne süren Avcıoğlu, mevcut sistemlerin ortak işletilmesinin önemine dikkat çekti.
“İki şebeke Athalassa ve Orounta noktalarından zaten birbirine bağlı. Yani fiziksel köprü var, eksik olan kurumsal köprü” ifadelerini kullanan Avcıoğlu, ortak şebeke yönetiminin elektrik arz güvenliğini artırabileceğini ve maliyetleri düşürebileceğini savundu.
“SU KRİZİ ASLINDA BİR ENERJİ KRİZİDİR”
Su kaynaklarının enerji politikalarından bağımsız değerlendirilemeyeceğini belirten Avcıoğlu, Güney Kıbrıs'ın 2027 bütçesinde arıtılmış deniz suyu satın almak için yaklaşık 158 milyon avro ayırdığını söyledi.
Kuzey Kıbrıs'ta ise yıllık 75 milyon metreküp kapasiteli su hattı bulunduğuna dikkat çekti.
Deniz suyu arıtımında metreküp başına yaklaşık 3–4 kWh elektrik tüketildiğini belirten Avcıoğlu, Güney'de 2026'nın ilk beş ayında kullanılamayan 162 GWh güneş enerjisinin teorik olarak 40–55 milyon metreküp deniz suyunun arıtılmasına yeteceğini ifade etti.
Avcıoğlu, fazla güneş enerjisinin arıtma tesislerinde değerlendirilmesi ve suyun depolanması yoluyla ortak bir su-enerji yönetimi oluşturulabileceğini savundu.
DOĞALGAZDA İKİ TOPLUMLU TEKNİK MEKANİZMA ÖNERİSİ
Kıbrıs çevresindeki doğalgaz kaynaklarının adanın ortak zenginliği olduğunu belirten Avcıoğlu, bu kaynakların öncelikle mevcut fuel-oil santrallerinin dönüştürülmesinde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Avcıoğlu, Kıbrıs doğalgazının 2028 yılında Mısır üzerinden Avrupa'ya ulaştırılmasının, Türkiye-KKTC arasında planlanan yaklaşık 101 kilometrelik doğalgaz boru hattının da aynı dönemde devreye alınmasının hedeflendiğini aktardı.
Kombine çevrim doğalgaz santrallerinin fuel-oil santrallerine kıyasla daha düşük karbon salımı sağladığını belirten Avcıoğlu, doğalgazın kalıcı hedef değil, yenilenebilir enerjiye geçişte ara çözüm olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
“VERİ ALTYAPISININ DIŞINDA KALMAK, GELECEĞİN EKONOMİSİNİN DIŞINDA KALMAKTIR”
Fiber optik altyapının ekonomik kalkınma açısından önemine dikkat çeken Avcıoğlu, Güney Kıbrıs'ın yeni denizaltı kabloları ve veri merkezi projeleriyle Avrupa-Asya veri koridorunda önemli bir konum edinmeye çalıştığını belirtti.
Kuzey Kıbrıs'ın da bölgesel veri ağlarına dahil edilmesi gerektiğini ifade eden Avcıoğlu, açık erişimli fiber bağlantıların dijital altyapıyı güçlendireceğini ve yeni yatırımları destekleyebileceğini savundu.
Avcıoğlu, “Yapay zekâ ve veri merkezi yatırımları çoklu güzergâh, düşük gecikme ve ucuz yeşil enerji arar. Açık erişimli bir bağlantı hem dijital egemenliği güçlendirir hem de yatırım kapısını açar” dedi.
COP31 VE KARBON SINIR VERGİSİNE DİKKAT ÇEKTİ
Uluslararası iklim hedefleri ile Avrupa Birliği'nin Karbon Sınırda Düzenleme Mekanizması'nın (CBAM) enerji politikalarında belirleyici olacağını ifade eden Avcıoğlu, karbon yoğun üretimin ekonomik maliyetinin arttığını belirtti.
CBAM'ın 1 Ocak 2026 itibarıyla kesin uygulama dönemine geçtiğini hatırlatan Avcıoğlu, elektrik ticaretindeki karbon maliyetlerine dikkat çekti.
Güney Kıbrıs'ın 2018–2025 yılları arasındaki karbon maliyetinin 1,28 milyar avroya ulaştığının tahmin edildiğini aktaran Avcıoğlu, ortak temiz enerji yatırımlarının iki toplum açısından da ekonomik yarar sağlayabileceğini savundu.
“Fosilde ısrar edersek iki taraf da öder, temiz enerjide ortaklaşırsak iki taraf da kazanır” ifadelerini kullandı.
AVCIOĞLU'NDAN DÖRT SOMUT İŞ BİRLİĞİ ÖNERİSİ
Avcıoğlu, Kuzey ve Güney Kıbrıs arasında ortak altyapı planlaması için dört öneri sundu:
-
Elektrik: Athalassa ve Orounta bağlantılarının güçlendirilmesi, şebekelerin ortak dengelenmesi ve düzenli enerji ticaretinin başlatılması.
-
Su: Kullanılamayan güneş enerjisinin deniz suyu arıtımında değerlendirilmesi için ortak su-enerji planı ve kriz dönemlerine yönelik dayanışma protokolü oluşturulması.
-
Doğalgaz: İki toplumlu teknik bir mekanizma kurulması.
-
Fiber optik: Kuzey Kıbrıs'ı bölgesel veri koridorlarına bağlayacak açık erişimli fiber bağlantının oluşturulması.
“KAZAN-KAZAN BİR HAYAL DEĞİL, BİR MÜHENDİSLİK HESABIDIR”
Kıbrıs'ın iki yakasının altyapı projelerinde ortak hareket etmesi gerektiğini vurgulayan Avcıoğlu, ayrı sistemlerin yüksek maliyet ve enerji güvenliği sorunları doğurduğunu savundu.
Avcıoğlu, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:
“Haritadaki sınırlar farklı, fakat gökyüzünün, suyun, iklimin sınırı yok; bu nedenle çözümün de sınırlar ötesine geçmesi gerekiyor. İzole iki küçük şebeke, iki ayrı yedek ve iki ayrı karbon faturası pahalıdır. NAVTEX'ler gemileri durdurur, köprüler ise ülkeleri yürütür. Kazan-kazan bir hayal değil, bir mühendislik hesabıdır.”
